Wakati timu za mpira wa miguu za Tanzania na Uhispania zikijiandaa kuanza mechi, tofauti moja huonekana wazi kabla ya filimbi ya kwanza: Watanzania huinua sauti zao pamoja kuimba wimbo wa taifa, huku wachezaji wa Uhispania wakisimama kimya wakati muziki unachezwa. Tofauti hiyo, iliyochambuliwa na Daily News, inaonyesha jinsi historia na utamaduni huchonga utambulisho wa kitaifa, na kwa nini uzalendo haupimwi kwa sauti ya nyimbo.
Wimbo wa taifa wa Tanzania, “Mungu Ibariki Afrika”, unawapa raia maneno ya pamoja ya kuimba kwenye sherehe za kitaifa, mikusanyiko ya umma na matukio ya michezo. Katika nchi yenye zaidi ya makabila 120, wimbo huo ni usemi wa pamoja wa utambulisho unaozidi tofauti za kitamaduni.
Kwa nini Watanzania huiimba wimbo wa taifa?
Kiswahili, kinachozungumzwa kwa upana nchini, kimesaidia Watanzania kuwasiliana bila kikwazo cha mipaka ya kikabila. Hilo limeimarisha hisia ya kuwa taifa moja lenye hatima moja.
Wachezaji wa Tanzania wanapoimba kabla ya mechi, hawafuati tu utamaduni. Wanathibitisha jukumu lao la pamoja la kuwakilisha nchi moja, bila kujali asili zao. Maneno hayo huwa usemi wa pamoja wa fahari ya kitaifa. Desturi, lugha na mila tofauti bado ni sehemu ya urithi tajiri wa nchi, lakini alama za taifa hutoa msingi wa pamoja.
Uhispania: wimbo wenye muziki bila maneno
Uhispania hutoa uzoefu tofauti kabisa. Wimbo wake wa taifa, “Marcha Real” (Maandamano ya Kifalme), hauna maneno yaliyokubaliwa rasmi. Hivyo, wachezaji wa Uhispania wanaposimama kimya wakati muziki unachezwa, hawazuii kwa makusudi usemi wa uzalendo. Wimbo huo rasmi hauna maneno ya kuimba.
Historia ya “Marcha Real” inaanzia karne ya 18, wakati mtangulizi wake, “Marcha Granadera”, ulipohusishwa na sherehe za kifalme na kijeshi za Uhispania. Mfalme Carlos III alitambua wimbo huo mwaka 1770, na polepole ukawa alama ya taifa. Jaribio la kuubadilisha kupitia shindano mwaka 1870 halikufanikiwa kuondoa muziki uliokuwepo. Jitihada za baadaye za kuweka maneno pia hazikuzalisha maneno yaliyokubaliwa rasmi.
Utambulisho wa kitaifa wa Uhispania pia umeundwa na tamaduni na lugha mbalimbali za kikanda. Catalonia, Basque Country na Galicia, miongoni mwa maeneo mengine, hudumisha desturi zao pamoja na uhusiano wao na dola ya Uhispania. Utambulisho huo wakati mwingine umezalisha mvutano wa kisiasa kuhusu uhuru wa kujitawala na haki ya kuwa sehemu ya taifa.
Historia inayofafanua tofauti
Ni muhimu kutofikia hitimisho potofu kwamba wimbo wa Uhispania hauna maneno kwa sababu watu wake wamegawanyika, au kwamba wimbo wa pamoja wa Tanzania umeondoa changamoto zote za utambulisho wa kitaifa. Nchi zote mbili zina historia tata, na hakuna inayoweza kueleweka kwa wimbo wake pekee.
Tofauti yao iko katika jinsi alama zao rasmi za taifa zinavyowasilishwa. Tanzania hutoa maneno ambayo raia wanaweza kuimba pamoja; Uhispania hutoa muziki unaochezwa bila maneno yaliyokubaliwa rasmi. Hakuna utamaduni kati ya huo, wenyewe, unaofanya watu wa nchi moja kuwa wazalendo au wamoja zaidi kuliko wengine.
Tofauti hiyo huonekana wazi zaidi kwenye mashindano ya kimataifa ya mpira wa miguu, wakati mamilioni ya watazamaji hushuhudia wachezaji wakijiandaa kwa mashindano. Shabiki wa Tanzania anaweza kuhusisha wimbo wa taifa na hisia za kusikia wachezaji wakiimba kwa sauti moja. Kuwaona wachezaji wa Uhispania wakiwa kimya kunaweza kuonekana kuwa jambo la ajabu mwanzoni, hadi historia ya wimbo wao itoe maelezo.
Taarifa za hivi karibuni kuhusu Uhispania zinaonyesha kuwa nchi hiyo inaendelea kujadili masuala yake ya ndani na ya kikanda, ikiwemo mijadala kuhusu utambulisho na utawala. Hali hiyo haiondoi ukweli kwamba alama za taifa zina nguvu zake za kipekee.
Uzalendo si sauti ya nyimbo
Wimbo wa taifa ni zaidi ya muziki wa sherehe. Ni alama zinazoundwa na historia, utamaduni na uzoefu wa pamoja. Umuhimu wake haupo tu katika kama watu wanaimba, bali katika kile muziki unachowakilisha kwa wale wanaousikia.
Kwa Tanzania, wimbo wa taifa hutoa fursa kubwa kwa watu kutoka makabila mbalimbali kuimba kama taifa moja. Kwa Uhispania, “Marcha Real” inaonyesha kwamba alama ya taifa inaweza kubaki na umuhimu wake bila maneno rasmi. Hilo ni fundisho kwa mataifa mengine yanayotafuta umoja kupitia alama zao.
Wakati mwingine Watanzania wanapowaona wachezaji wa Uhispania wakisimama kimya wakati wa wimbo wao, swali la muhimu zaidi si “Kwa nini hawaimbi?” bali “Mataifa mbalimbali yanaonyeshaje hisia ile ile ya utambulisho?” Tanzania hujibu kwa maneno yanayobebwa na sauti nyingi. Uhispania hujibu kwa muziki usiohitaji maneno rasmi.
Nchi mbili. Nyimbo mbili. Tamaduni mbili tofauti. Na ukweli mmoja unaodumu: uzalendo haupimwi kwa kama taifa linaimba, bali kwa maana ambayo watu wake wanahusisha na nchi wanayoiwakilisha. Hilo ni somo kwa kila shabiki anayesimama mbele ya bendera yake, iwe Dar es Salaam au Madrid.
Maswali yanayoulizwa mara kwa mara
Kwa nini wimbo wa taifa wa Uhispania hauna maneno?
“Marcha Real” ni muziki pekee ambao haujawahi kupata maneno yaliyokubaliwa rasmi. Jitihada mbalimbali za kuiwekea maneno zimeshindikana, hivyo wachezaji husimama kimya wakati muziki unachezwa.
Je, Watanzania wanaweza kuimba wimbo wa taifa kwa lugha moja?
Ndiyo. “Mungu Ibariki Afrika” inaimbwa kwa Kiswahili, lugha inayozungumzwa kwa upana nchini, hivyo kuwawezesha Watanzania kutoka makabila zaidi ya 120 kuimba pamoja kama taifa moja.
Je, kunyamaza wakati wa wimbo wa taifa ni ishara ya kutokuwa mzalendo?
Hapana. Kwa mujibu wa uchambuzi wa Daily News, kunyamaza wakati wa wimbo wenye muziki pekee si ushahidi wa kukosekana kwa uzalendo. Uzalendo hupimwa kwa maana ambayo watu wanahusisha na nchi yao.